ତମସା ତୀରେ

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତି

ଏଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଲେଖକ କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ 'ତମସା ତୀରେ' ର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ସାରାଂଶ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି । ଏହି କାହାଣୀ ମଣିଷର ସଂଘର୍ଷ, ପରିଚୟର ସନ୍ଧାନ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ବିଚିତ୍ର ଖେଳକୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି ।

ପରିଚୟ (Introduction)

ତମସା ତୀରେ' କେବଳ ଏକ ପୁସ୍ତକ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ବିସ୍ଥାପିତ ମଣିଷମାନଙ୍କର ଅକୁହା ବେଦନା ଓ ଅସରନ୍ତି ଆଶାର ଏକ ମାର୍ମିକ ଦଲିଲ । ୧୯୪୭ ମସିହାର ଦେଶ ବିଭାଜନ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ପୂର୍ବ ବଙ୍ଗରୁ ନିଜର ଭିଟାମାଟି ହରାଇ ପଳାଇ ଆସିଥିବା ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଜୀବନ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ନେଇ ଏହି ଉପନ୍ୟାସ ଗତିଶୀଳ । ପୁରାଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ପବିତ୍ର ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଏବଂ କଲ୍ଲୋଳିନୀ ତମସା ନଦୀର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରେ ଏହି କାହାଣୀ ରଚିତ ।

ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ଆମେ ଦେଖିବାକୁ ପାଉ ଯେ, କିପରି ସର୍ବହରା ମଣିଷମାନେ ନିଜର ଅତୀତକୁ ପଛରେ ଛାଡ଼ି ଏକ ନୂତନ କର୍ମଭୂମି ଗଢ଼ିବା ପାଇଁ ସଂଗ୍ରାମ କରନ୍ତି । ଏଥିରେ ଗୋଟିଏ ପଟେ ରାମାୟଣର କାହାଣୀ ଓ ସୀତାଙ୍କ ବନବାସର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ପ୍ରୟୋଗ ରହିଛି ଏବଂ ଅନ୍ୟପଟେ ବାସ୍ତବ ଜୀବନରେ ଆଶ୍ରୟପ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ଦୁଃଖଦ ଜୀବନର କାହାଣୀ ରହିଛି । ପାଠକ ଏହି ବହିଟି ପଢ଼ିବା ସମୟରେ ଅନୁଭବ କରିବେ ଯେ, କିପରି ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ନଥାଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହ ଓ ମମତା ମଣିଷକୁ ଏକାଠି ବାନ୍ଧି ରଖିପାରେ ।

ପୃଷ୍ଠଭୂମି (Setting and Context)

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଉପନ୍ୟାସ 'ତମସା ତୀରେ'ର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ମୁଖ୍ୟତଃ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଅଞ୍ଚଳ, ବିଶେଷ କରି ମାଲକାନଗିରି ଓ ପୁଣ୍ୟତୋୟା ତମସା ନଦୀ କୂଳରେ ଆଧାରିତ । ଏହି ଭୌଗୋଳିକ ସୀମା ପଟେରୁ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳରୁ ସିଲେରୁ-ଶବରୀ ସଙ୍ଗମ ଏବଂ ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବକୁ ତମସା ନଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଛି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଭୂମି ସାଧାରଣତଃ ଅନୁର୍ବର, ପଥୁରିଆ ଏବଂ ପାହାଡ଼ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏଠାରେ ଜଙ୍ଗଲ ରହିଛି । ଯେଉଁଠି ଗଛଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅନୁଚ୍ଚ। ନଦୀ କୂଳେ କୂଳେ ପ୍ରଚୁର ସାଗୁଆନ ଗଛ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ।

ଏଠାକାର ଜଳବାୟୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର। ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତାପରେ ପଥୁରିଆ ଭୂଇଁ ନିଆଁ ପରି ତାତି ଉଠେ ଏବଂ ଘୂର୍ଣ୍ଣିବାୟୁ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ । ପୁଣି ନଭେମ୍ବରରୁ ଫେବ୍ରୁଆରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ଶୀତ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ଯେଉଁଠି ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ସାହାରା ହେଉଛି ନିଆଁ ।

ଏହି ସ୍ଥାନର ଏକ ଗଭୀର ପୌରାଣିକ ଏବଂ ଐତିହାସିକ ପ୍ରସଙ୍ଗ ରହିଛି, ଯାହା ରାମାୟଣ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟ ଓ ବାଲ୍ମୀକି ଆଶ୍ରମ ସହ ଜଡ଼ିତ। ତମସା ନଦୀ କୂଳରେ ମହାସତୀ ସୀତା ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ବିଶ୍ୱାସ ଏବଂ ମହର୍ଷି ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କ ଶ୍ଳୋକର ଝଙ୍କାର ଏହି ପରିବେଶକୁ ଏକ ମାୟାବୀ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ରୂପ ଦିଏ ।

ମୁଖ୍ୟ ସାମାଜିକ ପରିପ୍ରେକ୍ଷୀଟି ହେଉଛି ପୂର୍ବ-ବଙ୍ଗରୁ ପଳାଇ ଆସିଥିବା ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଥଇଥାନ । ମୋଟୁ ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲ ସଫା କରି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଟେଣ୍ଟ୍ କ୍ୟାମ୍ପ୍ ଖୋଲାଯାଇଛି । ଏହି ସର୍ବହରା ଲୋକମାନେ ନିଜର ଅତୀତର ଦୁଃଖଦ ସ୍ମୃତିକୁ ପଛରେ ପକାଇ ଏହି ନୂତନ କର୍ମଭୂମିରେ ଏକ ନୂଆ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି । ଏଠାରେ ସ୍ଥାନୀୟ କୋୟା ଆଦିବାସୀ ଏବଂ ଶରଣାର୍ଥୀ ବଙ୍ଗାଳୀ ସମାଜ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବିଚିତ୍ର ସମନ୍ୱୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି ସ୍ଥାନ କେବଳ ଏକ ଭୂଖଣ୍ଡ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଉଜୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ସଂସାରର ପୁନର୍ଗଠନ ଓ ନିୟତିର ଟଳମଳ ନୌକାର ଏକ ଶେଷ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳ ।

ପ୍ରମୁଖ ଚରିତ୍ର (Major Characters)

ଏଠାରେ 'ତମସା ତୀରେ' ଉପନ୍ୟାସର ପ୍ରମୁଖ ପାତ୍ରମାନଙ୍କର ଏକ ବିସ୍ତୃତ ପରିଚୟ ପ୍ରଦାନ କରାଯାଇଛି:

ଅମିୟ ମଣ୍ଡଳ (ଅମିୟ ଦତ୍ତ): ଉପନ୍ୟାସର ନାୟକ, ଯିଏ ଦେଶ ବିଭାଜନ ବେଳେ ଆହତ ହୋଇ ଅନିମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷା ପାଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପରିବାର ପାଇଁ ନିଜକୁ ସମର୍ପି ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଅନିମା ଦେବୀ: ଜଣେ ଧୈର୍ଯ୍ୟଶୀଳା ନାରୀ, ଯିଏ ବିଭାଜନ ବେଳେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଓ ପୁଅକୁ ହରାଇ ମଧ୍ୟ ଅମିୟ ଓ ଅମିତାଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି ।

ଅମିତା: ଅନିମାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଯିଏ ପ୍ରକୃତରେ ବିଭାଜନ ସମୟରେ ଅଦଳବଦଳ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଅମିୟଙ୍କୁ ନିଜର ବଡ଼ଭାଇ ପରି ଭଲ ପାଆନ୍ତି ।

ଅଧର ମଣ୍ଡଳ (ଅଧମ ଚଣ୍ଡାଳ): ଅନିମାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଯିଏ ନିଜକୁ ମୃତ ଭାବି ନାମ ବଦଳାଇ ମଦ୍ୟପ ଡ୍ରାଇଭର ଭାବେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ଜୀବନ ବିତାଉଛନ୍ତି ।

ଗାୟତ୍ରୀ: ଅଧରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାକିସ୍ଥାନରୁ ଉଦ୍ଧାର ହୋଇଥିବା ଜଣେ ନିର୍ଯାତିତା ଝିଅ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ବାପା ବୋଲି ମାନନ୍ତି ଓ ନିଷ୍ପାପ ଜୀବନ ବିତାଉଛନ୍ତି ।

ବିପିନ୍ କର୍ମକାର: ଶରଣାର୍ଥୀ କ୍ୟାମ୍ପର ଜଣେ ସ୍ୱାର୍ଥପର ନେତା, ଯିଏ ସବୁବେଳେ ନିଜର ପ୍ରଭାବ ବିସ୍ତାର କରିବାକୁ ଓ ଅମିତାକୁ ନିଜର କରିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି ।

ସାଧନ ମିସ୍ତ୍ରି: ଜଣେ ଭକ୍ତିପରାୟଣ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯିଏ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ବେଶରେ ରହି ଭଜନ ଗାଆନ୍ତି ଏବଂ ନିଜର ଦୁର୍ବଳତାକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପା ବୋଲି ମାନନ୍ତି ।

କମଳା: ସାଧନଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଯିଏ ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟବାଦୀ ଓ କଳିହୁଡ଼ୀ ସ୍ୱଭାବର, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନରେ ହସ୍ତକ୍ଷେପ କରିବାକୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ।

ଗୋପାଳ ହାଉଲ୍‌ଦାର: ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ଶରଣାର୍ଥୀ, ଯିଏ ନିଜର ପରିବାର ହରାଇବା ପରେ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ନେଇ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ଓ ଅତୀତର ସ୍ମୃତିରେ ବ୍ୟଥିତ ରହନ୍ତି ।

ସୁରେନ୍ଦ୍ର (ସୁରେନ୍): ଗୋପାଳଙ୍କ ପୁଅ ଓ ସ୍କୁଲ ଶିକ୍ଷକ, ଯିଏ ଅମିୟଙ୍କ ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ଅମିତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ ପାଇଁ ପରିବାର ପକ୍ଷରୁ ମନୋନୀତ ହୋଇଛନ୍ତି ।

ବିଧାନ ବୋଷ: ଏକ ହତଭାଗ୍ୟ ପିଲା, ଯିଏ ଭୁଲବଶତଃ ଉଷାରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ଅପମାନ ସହି ପରେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି ।

ଉଷାରାଣୀ (ଉଷା): ଅମିୟଙ୍କ ଭଉଣୀ, ଯିଏ ବିଭାଜନ ବେଳେ ନିଜ ଝିଅକୁ ହରାଇବା ପରେ ବିଧାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି ଓ ସବୁବେଳେ ମାନସିକ ଅଶାନ୍ତିରେ ରହନ୍ତି ।

ବିଜନ ବୋଷ: ଉଷାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଯିଏ ଜଣେ ସଚେତନ ଗୃହସ୍ଥ ଭାବେ ବିଧାନ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ କିନ୍ତୁ ପରିସ୍ଥିତି ଚକ୍ରରେ ପଡ଼ି ଅସହାୟ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ।

କଲ୍ୟାଣୀ: ଜଣେ ସ୍ନେହମୟୀ ନର୍ସ, ଯିଏ ବିଧାନ ଓ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଅମିୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି ।

ଡାକ୍ତର ତରୁଣ ମୁଖାର୍ଜୀ: ଜଣେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟନିଷ୍ଠ ଡାକ୍ତର, ଯିଏ ବିଧାନର ଚିକିତ୍ସା କରିଥିଲେ ଏବଂ ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ସେବା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ତତ୍ପର ରହନ୍ତି ।

ସୌମେନ୍ (ସୋମୁ): ବିପିନ୍ କର୍ମକାରଙ୍କ ଚଗଲା ପୁଅ, ଯିଏ ସାହସୀ ଓ ଅମିତାଙ୍କୁ ଭଲ ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ପିଲାଦିନରୁ ତାଙ୍କ ସହ ଖେଳି ବଡ଼ ହୋଇଛନ୍ତି ।

ବିଷୟବସ୍ତୁ (Main Content)

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ କାଳଜୟୀ ଉପନ୍ୟାସ ‘ତମସା ତୀରେ’ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ସମ୍ପଦ। ଏହି କାହାଣୀ କେବଳ କେତେକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଦେଶ ବିଭାଜନର ବିଭୀଷିକା ଭିତରେ ହଜିଯାଇଥିବା ମଣିଷ ପଣିଆ ଓ ପରିଚୟର ଏକ ଗଭୀର ଅନ୍ୱେଷଣ ।

କାହାଣୀର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶରୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଶବରୀ ଓ ସିଲେରୁ ନଦୀ ମାଲକାନଗିରିକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ରହିଛନ୍ତି । ଏହି ଅଞ୍ଚଳ ଏବେ ପୂର୍ବ-ବଙ୍ଗରୁ ଆସିଥିବା ବାସଚ୍ୟୁତ ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଥଇଥାନ କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଛି । କାହାଣୀର ନାୟକ ଅମିୟ ମଣ୍ଡଳ ଜଣେ ୨୫ ବର୍ଷର ଯୁବକ, ଯିଏ ନିଜର ଅତୀତର ଦୁଃଖକୁ ଭୁଲି ଏହି ନୂତନ କର୍ମଭୂମିରେ ଏକ ସଂସାର ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି । ଅମିୟ ଜଣେ ଶିକ୍ଷିତ ଓ ବଳିଷ୍ଠ ଯୁବକ, ଯିଏ ନିଜର ଭାଉଜ ଅନିମା ଦେବୀ ଏବଂ ୧୩ ବର୍ଷର ଝିଆରୀ ଅମିତାଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଜକୁ ସମର୍ପି ଦେଇଛନ୍ତି ।

ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର କଠୋର ଜଳବାୟୁ ଏବଂ ପଥୁରିଆ ଭୂମି ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଶରଣାର୍ଥୀମାନେ ଅସ୍ଥାୟୀ ଟେଣ୍ଟରେ ରହୁଛନ୍ତି । ସେମାନେ ବାର ବର୍ଷ ଧରି ବିଭିନ୍ନ କ୍ୟାମ୍ପରେ ବୁଲିବା ପରେ ଓଡ଼ିଶାର ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଥଇଥାନ ହେବାର ଆଶା ପାଇଛନ୍ତି ।

କାହାଣୀର ସବୁଠାରୁ ମର୍ମସ୍ପର୍ଶୀ ଦିଗ ହେଉଛି ଅନିମା ଦେବୀଙ୍କ ଅତୀତ। ୧୧ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଦେଶ ବିଭାଜନ ସମୟରେ ହୋଇଥିବା ଦଙ୍ଗାରେ ଅନିମା ନିଜର ସ୍ୱାମୀ ଅଧର ମଣ୍ଡଳ ଏବଂ ୩ ବର୍ଷର ପୁତ୍ର ଅମିତାଭଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ । ସୀମା ପାର ହୋଇ ଭାରତକୁ ଆସିବା ସମୟରେ ଏକ ଅନ୍ଧାରୁଆ ଷ୍ଟେସନରେ ଭିଡ଼ ଭିତରେ ପିଲା ଅଦଳବଦଳ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଅନିମା ଅଜାଣତରେ ନିଜ ପୁଅ ବଦଳରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶିଶୁ କନ୍ୟାକୁ କୋଳକୁ ଟାଣି ଆଣିଥିଲେ, ଯିଏ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଅମିତା ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲା ।

ସେହି ସମୟରେ ସୀମା ପଥପ୍ରାନ୍ତରେ ଏକ ଅନାଥ ଓ ମୁମୂର୍ଷୁ ବାଳକ (ଅମିୟ ଦତ୍ତ) ପଡ଼ି ରହିଥିଲା, ଯାହାକୁ ଅନିମା ନିଜର ସ୍ତନ୍ୟପାନ କରାଇ ଜୀବନ ଦେଇଥିଲେ । ଅମିୟ ଦତ୍ତ ନିଜର ପରିଚୟ ଭୁଲି ଅନିମାଙ୍କୁ ଭାଉଜ ଏବଂ ଅମିତାକୁ ଝିଆରୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରି 'ଅମିୟ ମଣ୍ଡଳ' ପାଲଟିଗଲା । ଏହି ପାରିବାରିକ ସମ୍ପର୍କ କୌଣସି ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ନଥିଲା, ବରଂ ଏହା ଥିଲା ବିପଦ ସମୟର ଏକ ମାନବିକ ବନ୍ଧନ ।

ଉପନ୍ୟାସର ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ ହେଉଛି ଅଧମ ଚଣ୍ଡାଳ (ପ୍ରକୃତରେ ଅଧର ମଣ୍ଡଳ) ଚରିତ୍ରର ପ୍ରବେଶ। ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ମୃତ ବୋଲି ଭାବୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସେ ବଞ୍ଚି ରହିଛନ୍ତି-। ପାକିସ୍ଥାନରେ ନିଜର ସବୁକିଛି ହରାଇବା ପରେ ସେ ନିଜର ସ୍ୱରୂପ ଲୁଚାଇ ଏକ ମଦ୍ୟପ ଡ୍ରାଇଭର ଭାବେ ଜୀବନ ବିତାଉଛନ୍ତି । ସେ ଦଙ୍ଗା ସମୟରେ ଏକ ଧର୍ଷିତା ଓ ଅପହୃତା ଝିଅ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ ଏବଂ ତାକୁ ନିଜର କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ଗାୟତ୍ରୀର କାହାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ। ସେ ତେର ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦୁର୍ବୃତ୍ତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅତ୍ୟାଚାରିତ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ସେ ନିଜକୁ ଅପବିତ୍ର ଓ ଘୃଣିତ ମଣେ । ଅଧମ ଚଣ୍ଡାଳ ତାକୁ ପିତୃତୁଲ୍ୟ ସ୍ନେହ ଦେଇ ନୂତନ ଜୀବନ ଦେଇଛନ୍ତି । ଗାୟତ୍ରୀ ଚାହେଁ ନାହିଁ ଯେ ସେ ବିବାହ କରି କାହାର ସଂସାରକୁ ଅପବିତ୍ର କରୁ, ତେଣୁ ସେ ନିଜକୁ କେବଳ ଅଧମଙ୍କ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ କରିଛି ।

ଶରଣାର୍ଥୀ କ୍ୟାମ୍ପରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବନ ବହୁତ କଷ୍ଟକର। ସେଠାରେ ବିପିନ୍ କର୍ମକାରଙ୍କ ପରି କେତେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି, ଯିଏ ନିଜକୁ ନେତା ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ ସେ ସ୍ୱାର୍ଥପର । ଅନ୍ୟପଟେ ସାଧନ ମିସ୍ତ୍ରି ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଜକୁ ଜଣେ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ଭାବେ ପରିଚିତ କରାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅନ୍ୟର ସ୍ତ୍ରୀ (କମଳା) ସହ ସଂସାର କରୁଛନ୍ତି । ଏହି ସବୁ ଚରିତ୍ର ଶରଣାର୍ଥୀ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗକୁ ଦର୍ଶାଉଛନ୍ତି ।

ଅମିୟ ଉମରକୋଟରେ ଏକ କିରାଣି ଚାକିରି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାରେ ତାଙ୍କର ଦେଖା ଅଧମ ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ସହ ହୁଏ । ଅମିୟ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ଯେ ଅଧମ ପ୍ରକୃତରେ ତାଙ୍କର ଭାଇ ଅଧର ମଣ୍ଡଳ । ଅମିୟ ଓ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ନିରୀହ ପ୍ରେମ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ି ଉଠେ, କିନ୍ତୁ ଗାୟତ୍ରୀ ନିଜର ଅତୀତକୁ ନେଇ ସଙ୍କୋଚରେ ରହେ ।

ଅନିମା ଦେବୀ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରେ ରହି ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଫେରିବା ବାଟକୁ ଚାହିଁ ରହିଛନ୍ତି-। ସେ ଅମିତାକୁ ଜଣେ ଶୁଦ୍ଧ ଚରିତ୍ରର ଝିଅ ଭାବେ ଗଢ଼ିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ବିପିନ୍ କର୍ମକାର ନିଜର କାମନା ଚରିତାର୍ଥ କରିବା ପାଇଁ ଅମିତାକୁ ବିବାହ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦିଅନ୍ତି, ଯାହା ଅନିମାଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୁଦ୍ଧ ଓ ବ୍ୟଥିତ କରେ । ଅନିମା ନିଜର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ହରାନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ଅମିତାକୁ ସୁରେନ୍ଦ୍ର (ଗୋପାଳ ହାଲ୍‌ଦାରଙ୍କ ପୁଅ) ସହ ବିବାହ କରାଇବାକୁ ମନେ ମନେ ସ୍ଥିର କରନ୍ତି ।

ଉପନ୍ୟାସରେ ବିଧାନ ନାମକ ଏକ ବାଳକର ଚରିତ୍ର ମଧ୍ୟ ରହିଛି, ଯାହାର ଜୀବନ କାହାଣୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ କରୁଣ । ସେ ମଧ୍ୟ ପରିଚୟର ସନ୍ଧାନରେ ଅଛି ଏବଂ ଅମିୟ ତାକୁ ଜଣେ ଆତ୍ମୀୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ।

କାହାଣୀଟି ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଏହି ସଂଘର୍ଷମୟ ଜୀବନକୁ ଏକ ନୂଆ ମୋଡ଼ ଦିଏ ଯେତେବେଳେ ଅମିୟର ମାଲକାନଗିରିକୁ ବଦଳି ହୁଏ । ଏହି ବଦଳି ହୁଏତ ଅଧର ମଣ୍ଡଳ, ଅନିମା ଓ ଅମିୟଙ୍କୁ ପୁଣି ଏକାଠି କରିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିବ । ସମସ୍ତ ଚରିତ୍ର ନିଜ ନିଜର ଦୁଃଖ ଓ ପାପର ବୋଝ ବୋହି ଚାଲିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନରେ ଏକ ଆଶା ରହିଛି ଯେ ତମସା ନଦୀର ଏହି ତୀରରେ ସେମାନଙ୍କର ଉଜୁଡ଼ି ଯାଇଥିବା ସଂସାର ପୁଣି ଥରେ ଗଢ଼ି ହୋଇ ପାରିବ ।

‘ତମସା ତୀରେ’ କେବଳ ଏକ କାହାଣୀ ନୁହେଁ, ଏହା ହେଉଛି ଭାଗ୍ୟ ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଥିବା ଏକ ଅବିରତ ସଂଗ୍ରାମ । ଏହି ଉପନ୍ୟାସଟି ପଢ଼ିଲେ ଆପଣ ଅନୁଭବ କରିବେ ଯେ କିପରି ସମୟ ମଣିଷର ପରିଚୟକୁ ବଦଳାଇ ଦିଏ, ତଥାପି ସ୍ନେହ ଓ ମମତାର ଡୋର ପରକୁ ଆପଣାର କରିବାର ଶକ୍ତି ରଖିଥାଏ । ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବହିଟି ପଢ଼ିଲେ ଆପଣ ଜାଣିପାରିବେ କିପରି ଏହି ବିକ୍ଷିପ୍ତ ପରିବାରଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛନ୍ତି କି ନାହିଁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ଶେଷ ପରିଣତି କ’ଣ ହେଉଛି ।

ଉପସଂହାର (Conclusion)

କାହ୍ନୁ ଚରଣ ମହାନ୍ତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରଚିତ ‘ତମସା ତୀରେ’ ଉପନ୍ୟାସଟି ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟର ଏକ କାଳଜୟୀ ରଚନା, ଯାହା ମଣିଷର ଅପରାଜେୟ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ସ୍ନେହ ଏବଂ ଭାଗ୍ୟର ବିଚିତ୍ର ଖେଳର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ । ଏହି କାହାଣୀ କେବଳ ଦେଶ ବିଭାଜନ ପରେ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବା ଶରଣାର୍ଥୀମାନଙ୍କର ଥଇଥାନ କଥା କହେ ନାହିଁ, ବରଂ ନିଜର ଭିଟାମାଟି ହରାଇଥିବା କେତେକ ହତଭାଗ୍ୟ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଏବଂ ପରିଚୟ ସନ୍ଧାନର ମାର୍ମିକ ଗାଥା ଶୁଣାଏ ।

ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟର ଅନୁର୍ବର ଓ ପଥୁରିଆ ପରିବେଶରେ ଅନିମା ଦେବୀ, ଅମିୟ ଏବଂ ଅମିତା ଯେଉଁ ସଂସାର ଗଢ଼ିଛନ୍ତି, ତାହା ରକ୍ତର ସମ୍ପର୍କ ଅପେକ୍ଷା ମାନବିକତାର ବନ୍ଧନରେ ଅଧିକ ଶକ୍ତ । ଉପନ୍ୟାସର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆଦର୍ଶ ହେଉଛି—“ପରକୁ ଆପଣାର କଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସବୁ ମିଳିଯାଏ” । ଏହି କଥାଟି କାହାଣୀର ପ୍ରତିଟି ମୋଡ଼ରେ ପ୍ରତିଫଳିତ ହୋଇଛି । ଯେଉଁ ପିଲାମାନେ ନିଜର ନୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତାନ ଓ ଭାଇର ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଅନିମା ଯେଉଁ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି, ତାହା ପାଠକ ହୃଦୟକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରେ । ଅନ୍ୟପଟେ, ଅଧର ମଣ୍ଡଳଙ୍କର ‘ଅଧମ ଚଣ୍ଡାଳ’ ଭାବେ ଆତ୍ମଗୋପନ ଏବଂ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କୁ ମାନସ କନ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଦର୍ଶାଏ ଯେ, ଜୀବନର ଟଳମଳ ନୌକା କେତେବେଳେ କେଉଁ ଘାଟରେ ଲାଗିବ, ତାହା କେବଳ ନିୟତି ହିଁ ଜାଣେ ।

ତମସା ନଦୀର ତୀର ଯେପରି ପୌରାଣିକ ଯୁଗରେ ସୀତାଙ୍କ ବନବାସର ବେଦନାକୁ ସାଇତି ରଖିଥିଲା, ଏହି ଉପନ୍ୟାସରେ ତାହା ସେହିପରି ଅତ୍ୟାଚାରିତ ଓ ସର୍ବହରା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂଆ କର୍ମଭୂମି ସାଜିଛି । ଅତୀତର ରକ୍ତାକ୍ତ ସ୍ମୃତିକୁ ଭୁଲି ବର୍ତ୍ତମାନର ବାସ୍ତବତାକୁ ଆପଣେଇବା କେତେ କଷ୍ଟକର, ତାହା ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଅନିମାଙ୍କ ମାନସିକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡ଼େ । ସର୍ବୋପରି, ଏହି ପୁସ୍ତକଟି ଆମକୁ ଶିକ୍ଷା ଦିଏ ଯେ ସ୍ନେହ ଓ ବିଶ୍ୱାସ ବଳରେ ମଣିଷ ଯେକୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ନିଜକୁ ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିପାରେ ।